صفی الله ملکی-کارشناس ارشد امور فرهنگی مقدمه دنیای قرن بیست و یکم در واقع دنیای استیلای فناوری نوین اطلاعات بر پدیده ها و فعالیت های علمی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی خواهد بود. سیستم های آموزشی به تبع آن آموزش و پرورش، هرگز نمی تواند خود را منفک از دیگر نهادهای اجتماعی، ملی و فعل و انفعالات گسترده بین المللی بداند، زیرا جامعه آموزشی مرکز ثقل تغییرات و تحولات هزاره سوم خواهد بود. در قرن حاضر منابع طبیعی سرمایه نیست بلکه داشتن اطلاعات سرمایه محسوب می شود. جامعه اطلاعاتی و فناوری نوین اطلاعات و ارتباطات، به عنوان عامل نجات ودر عین حال ممکن است تهدید کننده تلقی شود. اگر چه این فناوری ها به هیچ وجه بی طرف و خنثی نیستند، اما باید آنها را همان گونه که هستند- وسایلی برای کسب اطلاعات و برقراری ارتباط که با ساختارهای موجود جامعه پیوند خورده اند پذیرفت. در عین حال از آنجا که فرایند تغییر و تحول در ماهیت نهادهای اجتماعی بشری قرار دارد، سیستم های آموزشی نیز در آینده نزدیک دستخوش تغییر و تحولات و یا حتی چالش های احتمالی خواهند شد. اما مسئله اساسی این است که چه استراتژی هایی را بایستی اتخاذ کرد که نظام های تربیتی و آموزشی در قرن بیست و یکم سنتی نباشد بلکه همگام با رشد و پیشرفت بشری به بازسازی و بازآفرینی خود بپردازد تا بتواند در رقابت های جهانی مبارزه کند و عامل تحول و توسعه باشد. فناوری اطلاعات چیست؟ «فناوری اطلاعات» فنونی است که ما را در ضبط، ذخیره سازی، پردازش، بازیابی، انتقال و دریافت اطلاعات یاری می کند. (کیت بهان، دیاناهولمز، ترجمه آذرخش و مهرداد،1377 ) هر چند فناوری اطلاعات، اصطلاحی است جدید،  اما از لحاظ مفهومی قدمت آن به قدمت اشتیاق انسان به برقراری ارتباط می رسد. در حال حاضر سیستم های اطلاعاتی، ما را قادر می سازند تا سیستم های اطلاع رسانی کارآمدی به وجود آوریم. امروز بدون کاربرد معقول فنون اطلاعاتی، فعالیت ها تقریبا بی فایده و بی حاصل خواهد بود. برای تسریع و سهولت تصمیم سازی و تصمیم گیری به اطلاعات نیاز داریم. هدف اصلی سیستم های اطلاعاتی کسب اطلاعات، پردازش آن به صورت مفید و در دسترس قرار دادن آن برای انجام وظایف مختلف است. یکی از نقش های سیستم اطلاعاتی در آموزش و پرورش،  ایجاد این اطمینان است که بتوانیم در مواقع لزوم اطلاعات مورد نیاز خود را تهیه کنیم. باید کوشش کنیم تا اطلاعات مورد نیاز را پیش بینی نموده، هنگام لزوم در دسترس داشته باشیم. یا به اصطلاح به روز کردن اطلاعات است. کشورهای در حال توسعه علاوه بر مشکل دسترسی به فناوری، با مسائل ساختاری و رفتاری مرتبط با آن نیز روبرو هستند. کارآیی در زمینه این فناوری ها به عوامل سیاسی، فرهنگی، اقتصادی، فنی و سطح پیشرفت نرم افزار و چگونگی نهادینه شدن و بهره گیری از آنها بستگی دارد. (هنسون و رولا، ترجمه حیدری،1373 ) علاوه بر عوامل فوق، چهار نیروی دیگر که در پذیرش فناوری جدید اطلاعاتی و ارتباطی در آموزش و پرورش موثرند عبارتند از: 1- ایجاد نگرش و باورهای مثبت نسبت به فناوری اطلاعات 2- انقلاب نهادهای جدید اطلاعاتی 3- اطلاعات و ساختارهای اجتماعی متناسب با جامعه اطلاعاتی 4- فرایند به کارگیری فناوری های اطلاعات نقش فناوری اطلاعات در آموزش و پرورش کشورهای توسعه نیافته: بر پایه نظرات سازمان بین المللی یونسکو در بررسی مشکلات ارتباطات، یکی از نقش ها و وظایف فناوری ارتباطات و اطلاعات در جامعه، موضوع آموزش وپرورش است. یعنی هم انتقال اطلاعات لازم برای رشد افکار، ساخت و پرورش شخصیت و فراگیری مهارت ها، هم پیام های متنوع و گسترده لازم به منظور کمک به فراگیران در شناخت، درک وقدردانی از یکدیگر و اتحاد در تعهدات اجتماعی. (استوور، ترجمه نجف بیگی و صرافی زاده،1375 ). از جمله وسایل عمده ای که از طریق آن می توان به تحرک روانی، هویت ملی، احساس یگانگی، استقلال و اعتماد به نفس رسید، آموزش و پرورش است و در این مورد فناوری اطلاعات می تواند نقش عمده ای داشته باشد. رشد فناوری اطلاعات در کشورهای توسعه یافته و توسعه نیافته، بخصوص در زمینه وسایل ارتباط جمعی موجب ایجاد فرصت های تازه ای در آموزش و پرورش می شوند. چون آموزش و پرورش زیربنای همه توسعه های اقتصادی، اجتماعی و.... می باشد. اطلاعات و ارتباطات به ایجاد «محیط آموزشی» منجر می گردد که در آن خود هم وسیله و هم موضوع بحث است. به عنوان وسیله موجب می شود تا تعداد زیادی از مردم، بخصوص در مناطق روستایی، به مهارت های اولیه مجهز شوند. به عنوان موضوع یا پیکره اطلاعات به مردم اجازه می دهد تا با یکدیگر بهتر ارتباط برقرار کنند و از مراودات اجتماعی بهره مند شوند. بین فناوری اطلاعات و آموزش، روابط روشن و معناداری وجود دارد. چون اول اینکه اطلاعات و ارتباطات مکمل توسعه خردمندانه است. در نظر بسیاری از مردم کشورهای کم توسعه یافته، مدرسه مساوی و یا معادل وسایل ارتباط جمعی تلقی می شود و از طریق فناوری اطلاعات است که مردم دانش کسب می کنند. حتی محتوای بعضی از برنامه ها که طبیعتا آموزشی نیستند، موجب فراگیری فرد می شود و امکان پیشرفت دموکراسی وعدالت را میسر می سازد. دوم اینکه وجود اطلاعات بسیار زیاد و مجموعه آنها در طبقه بندی های تخصصی موجب شده تا افراد به طور قابل ملاحظه ای به دانش و کاربرد آن دسترسی یابند. نظریاتی از قبیل «دهکده جهانی» دنیای کامپیوتر و ایجاد تمدن از طریق ابزار بصری، دلالت بر رشد محیط جدیدی دارند که در آن فناوری اطلاعات و آموزش، همه در اطراف ما هستند. دسترسی به اطلاعات خاص باعث می شود تا افراد در حل مشکلاتشان از آن استفاده کنند. سوم اینکه تسهیلات فناوری اطلاعات در بسیاری از کشورها موجب تدوین برنامه های آموزشی کارآفرین و خلاق گردیده وبعضی برنامه های آموزشی رسمی مکمل دروس مدرسه یا دانشگاه شده اند. بعضی از این تسهیلات غیر رسمی تر هستند و برای بزرگسالانی که به دانش فنی و یا حتی سرگرمی نیاز دارند تهیه می شوند. چهارم، فناوری اطلاعات، خصوصا وسایل ارتباطات آموزش از راه دور موجب می شود تا کیفیت آموزش از طریق ابزار تصویری و صوتی در مدرسه بالا رود. فناوری اطلاعات می تواند به آموزش دانش آموزانی بپردازد که بنا به عللی به مدرسه دسترسی ندارند و مدت های مدیدی است که در مناطق روستایی از تحصیل بازمانده اند. از طریق آموزش از راه دور (نرم افزارCD  -VCD  و...) می توان به سواد آموزی پایه ای، آموزش ریاضی، مهارتی، تغذیه  و کشاورزی به لازم التعلیم ها و بزرگسالان اقدام کرد. فناوری اطلاعات، وسایل آموزشی برنامه ریزی شده ای را در بر می گیرد که به عنوان وسیله گفت و شنود برای دانش آموزانی که به کمک اضافی نیاز دارند به کار برده می شود و موجب می گردد....

                                                                                                    ادامه مطلب