روانشناسی که مطالعه‌ی قانونمند یا سیستماتیک رفتار و ذهن در انسان و حیوان تلقی می‌شود، اگر لااقل در 1000 سال پیش و در آثار دانشمندانی مانند ابوعلی‌سینا و در شرایط ترکیب با مبانی فلسفه و علم دین در ایران وجود و حضور داشته، ولی فرا روانشناسی یا پاراسایکولوژی شاخه‌یی از روانشناسی است که با رفتارها و پدیده‌های غیر عادی مانند تله‌پاتی، پیشگویی، غیب بینی، حرکت دادن اشیاء با نیروهای روانی و ... که با قوانین و اصول علم امروز قابل توجیه نیستند، سر و کار دارد. در آثار کتبی و مدون فرهنگ ایران به ویژه کتابهای جانبی اوستا مانند وندیداد و بندهش بحث از این مضامین جالب و شگفت‌انگیز لااقل سابقه‌ی پرقدرت 3 یا 4 هزار ساله دارد.
تذکرة‌الاولیاء یکی از آثار عارف بزرگ و بزرگوار مدفون در نیشابور است که در آن به شرح زندگی، کرامات، خرق عادات، سخنان و اندیشه‌های عارفان بزرگ ایران و جهان اسلام با نثری دلپذیر پرداخته شده که مملو از پدیده‌های فرا روانشناسی است که با علم روانشناسی و سایرعلوم کلاسیک توجیه و تفسیر آنها امکانپذیر نیست، ولی شرح و بیان این پدیده‌ها با دید اسطوره‌یی و فرهنگی مانند داستانهای سیمرغ و دیوان مازندران بسیار جالب،با ارزش، دلپذیر هستند. دانستن این مطالب برای پزشکان که گاه مورد پرسش قرار می‌گیرند، ضروری است.
مانند مثنوی مولوی، تذکرة الاولیاء عطار هم در چند دهه‌ی پیش در کنار چند اثر بزرگ دیگر از فرهنگ ایران توسط پروفسور رینولد نیکلسون تصحیح و تدوین گردیده و با مقدمه‌ی بسیار مفصل و مشبع علامه‌محمد قزوینی با هزینه‌ی یک سازمان اوقاف در هلند به چاپ رسیده است. البته پیش از آن و قبل از اینکه این اثر عظیم در ایران به چاپ برسد، علاوه بر هلند در شهر بمبئی هم به همت پارسیان هند و دوستداران فرهنگ ایران در هندوستان چاپ شده بود.
کرامات و خرق عادت در انتساب به عرفا و صوفیان
تمام پدیده‌ها یا دعاوی شگرفی که در فرا روان شناسی مطرح می‌شوند، با عناوین کرامات و خرق عادات در کتاب تذکرةالاولیاء شیخ‌ عطار به نقل از منابع متعدد و متنوعی مانند طبقات الصوفیه، حلیة الاولیا، مناقب الابرار و محاسن الاخبار، رساله‌ی قشیریه و ... جمع آوری شده‌اند، به عنوان صفات برخی از مشاهیر عرفان و تصوف بیان شده‌اند که لازم است به نقل از فرهنگ 6 جلدی استاد دکتر محمد معین که در شناخت معانی و مفاهیم لغات و شرح متون ادبی بی‌مانند است، معانی این لغات را بیابیم: .....

                                                                                                            ادامه مطلب